9. O Pino

O Pino conta con numerosas empresas que forman parte da cadea forestal desde o aproveitamento da madeira no monte, o transporte e a transformación da materia prima ata unha ampla variedade de produtos finais, pero isto non é algo recente, senón que a industria forestal ten presenza neste municipio desde hai moitos anos, tal e como se nos mostra en no Muiño da Pena ou a Maquía da Pena. 

Fonte: Muiño da Pena

Este lugar, actualmente reconvertido nunha casa de turismo rural, era unha industria dedicada á moenda do gran, o serrado de madeira e carpintería. Proporcionou durante moitos anos un servizo indispensable aos veciños da comarca, empregando como forza motriz o salto de auga do río, servindo tamén como lugar social. A fábrica tivo continuidade ata a década dos setenta, cando finalmente empregábase só como muíño, debido a que para aquel entón, xa se construíu un serradoiro con tecnoloxía moderna e que funcionaba con enerxía eléctrica. 

Cóntase, que o verán de 1949 foi especialmente seco na comarca e non podían empregarse os muíños veciñais para obter a fariña imprescindible para a alimentación humana e animal; o propietario do Muíño da Pena tivo a iniciativa de comprar unha máquina térmica de combustión externa (funcionaba con madeira que ardía no exterior da casa) cuxo volante movía, a través do eixo, todo o sistema de poleas e correas que accionaban os muíños, a serra e a cepilladora. A máquina funcionou durante tres meses día e noite ininterrompidamente e para a súa regulación requiríase a presenza permanente dun operario. Tratouse dunha iniciativa de carácter empresarial, pero se non fose por ela gran parte dos veciños da comarca non poderían moer durante ese verán, nin os panadeiros cocer, nin os particulares haber serrado as súas vigas ou as súas táboas.

Actualmente conta cunha sala-museo onde se expoñen máis de oitenta pezas orixinais  que se utilizaban nas actividades propias do conxunto etnográfico ou nas súas proximidades.

Na entrada atopamos os muíños. Un deles empregábase para moer millo e o outro trigo. Na restauración optouse por deixar visible as pedras dun dos muíños co obxectivo de que resultase máis didáctico. No descanso previo á baixada á serra, poden apreciarse diversos obxectos, como as antigas medidas de gran ou unha balanza romana… Pode tamén accionarse un rodicio de muíño situado no subsolo, que está montado seguindo as técnicas tradicionais.

Galicia é unha potencia forestal en Europa, non só debido a que o 47% do noso territorio é superficie forestal arborizada con elevada produtividade, senón que tamén conta cunha potente industria forestal,  achegando o 57% da madeira cortada anualmente en España. Serradoiros, produción de taboleiros, pasta de papel, carpinterías, fábricas de mobles…

O sector da transformación e comercialización de produtos forestais está considerado como un dos sectores estratéxicos para o desenvolvemento económico do rural e para a consolidación e diversificación do seu tecido empresarial. 

A cadea principal de transformación de madeira supón máis do 12% do emprego industrial alcanzando máis de 21.000 asalariados directos, correspondéndose o 48% coa industria da madeira, o 24% coa silvicultura e explotación forestal, o 20% coa fabricación de mobles e o 8% coa industria do papel (CNAE).

A estrutura da cadea de valor supera as 2.200 empresas cunha facturación duns 2.200 millóns de euros.

Xesús Cabanal Fuentes

Xesús Canabal Fuentes nace en 1897 nunha pequena aldela da parroquia de Pereira, Amenal. Emigrou con tan só 13 anos a Buenos Aires, e ao pouco comeza a traballar nunha empresa dedicada á papelería, Casa Iturrat. No seu tempo de lecer, pasaba as horas nos locais de asociacións galegas, participando en 1914, na fundación da “Agrupación Artista Galega de Buenos Aires”.

Con tan só 21 anos noméano xerente da empresa Iturrat e envíano á delegación de Uruguai. A recesión internacional tras a primeira guerra mundial, conlevou unha crise no mercado do papel, derivando no peche desta sucursal. Entón, Canabal xunto cos seus irmáns abren a empresa “Jesús Canabal y Hermanos, Fábrica de Sobres”, que ampliarán en 1921 coa compra da papelería Jaime Bech.

En 1937, Canabal decide crear unha fábrica de papel, chamada “Industria Papeleira Uruguaia Sociedade Anónima” (IPUSA), que chegou a cubrir practicamente todo o territorio nacional. 

Súmase á creación dos primeiros grupos galeguistas, e ante a sublevación de Franco no ano 36, en Uruguai realízanse importantes campañas de solidariedade coa España Republicana. 

En 1940, Buenos Aires acolle a fundación das “Irmandades Galegas”. Castelao cría que, ao non haber democracia en España, os partidos políticos non tiñan valor. Por tanto, era necesario crear unha entidade patriótica, que aglutinase a toda a oposición galeguista. Castelao considerou necesario fundar o “Consello de Galicia” en 1945 en Montevideo, tratándose do primeiro goberno galego no exilio. 

Comeza así unha relación moito máis constante entre Canabal e Castelao. Con motivo da celebración do noveno aniversario do Estatuto Galego, Castelao visita IPUSA, feito reflectido en “A Nosa Terra”. A crónica dicía “Foron convidados os membros do Consello para visitar a gran fábrica de papel que os irmáns Canabal posúen nos arredores de Montevideo. Un establecemento industrial modelo, que pon de manifesto a capacidade creadora dos galegos, co que sería a nosa terra, se houbese liberdade nela para que os seus fillos puidesen desenvolver todas as súas enerxías e iniciativas, tendo que emigrar para poder demostrar a súa capacidade, enriquecendo así, os países onde emigran. Os Canabal, dinastía de galegos do Uruguai, que gozan de moito prestixio e estimación, polo seu don de xentes e pola súa xenerosidade, fixeron de guías mostrando todas as instalacións, vendo o proceso de fabricación do papel desde o máis sinxelo ata o máis complexo”.

En 1956, Canabal funda o “Banco de Galicia”, unha das entidades financeiras máis importantes de Uruguai, e en 1959 por iniciativa de IPUSA, créase a “Sociedade de Celulosas do Uruguai, S.A.” para fomentar a produción de madeira deste país. 

Canabal acepta a designación como Ministro da República no Exilio, e o seu mandato durou desde 1956 a 1962. 

Canabal, activista durante toda a súa vida a favor da colectividade galega, morre o 29 de agosto de 1985, e ao ano do seu falecemento recibe unha homenaxe por parte do Padroado da Cultura Galega de Montevideo. Neste acto o secretario da entidade recita “galego… sempre galego”.

Itinerario Cultural da Montaña

Esta ruta, é unha invitación ao coñecemento e interpretación dos elementos patrimoniais do norte do municipio do Pino, así como dos valores e recursos naturais da contorna ripícola do Río Noa, coa axuda dunha audioguía virtual.

Trátase dun itinerario duns 18 km para facer principalmente en vehículo, e que ten como punto de partida a área recreativa de Pontedapedra.

Senda Fluvial Botánica do Río Mera

A Senda Fluvial e Botánica do Río Mera conta cun percorrido dun 4,5km polas marxes do Río Mera desde a praia fluvial da Tarroeira, onde se une co Río Tambre ata a Igrexa de Gonzar.

Poderás coñecer e interpretar os valores e recursos naturais da contorna ripícola do Río Mera, a través do emprego das novas tecnoloxías e gozarás da beleza da zona, da súa vexetación ripícola nas marxes do río, así como dos restos de elementos patrimoniais que aínda se conservan, como varios muíños.

Cada unha das especies naturais están debidamente sinalizadas a través de identificadores de vexetación, nos que se explica o nome da planta ou árbore e unha pequena información das características da mesma.